Astma to powszechnie występująca choroba, która jest jednocześnie najczęstszym schorzeniem przewlekłym wieku dziecięcego. Jakie są objawy astmy? Jakie czynniki mogą prowadzić do zaostrzenia choroby? Jakie badania na astmę pomagają w postawieniu prawidłowej diagnozy?
1. Astma oskrzelowa – co to za choroba?
2. Astma oskrzelowa – objawy
3. Jak zdiagnozować astmę?
4. Astma – leczenie
5. Czy astma jest uleczalna?
Astma oskrzelowa- co to za choroba?
Astma to choroba przewlekła, w przebiegu której w drogach oddechowych toczy się stan zapalny. Charakterystyczne dla tego schorzenia są nadreaktywność oskrzeli i zwężenie dróg oddechowych, co prowadzi do pojawienia się określonych objawów. Astma może wystąpić w różnym wieku, choć najczęściej diagnozowana jest u dzieci i młodzieży. Choroba ta przebiega z naprzemiennie występującymi okresami bezobjawowymi i zaostrzeniami. Co jednak istotne, nawet w okresie bezobjawowym, drogi oddechowe objęte są stanem zapalnym.
Astma często występuje jednocześnie z alergicznym nieżytem nosa. Inne choroby, z którymi współwystępuje astma oskrzelowa to przewlekłe zapalenie zatok, refluks żołądkowo-przełykowy, otyłość i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
Astma oskrzelowa jest chorobą, na którą zachorowalność ciągle rośnie. Odbija się negatywnie nie tylko na zdrowiu fizycznym, ale również na kondycji psychicznej, satysfakcji z życia i wykonywaniu codziennych aktywności. W zależności od przyczyny, dzielimy astmę na:
- astmę alergiczną – objawy astmy pojawiają się w wyniku kontaktu organizmu z alergenem. Astma alergiczna może rozwinąć się pod wpływem kontaktu z roztoczem kurzu domowego, zarodnikami grzybów czy chociażby pyłkami roślin. O alergii na pyłki traw można przeczytać w artykule: Alergia na trawy u dzieci i dorosłych – jakie są objawy i jak sobie z nią radzić? Ten rodzaj astmy najczęściej występuje u dzieci,
- astmę niealergiczną – w tym przypadku, w rozwoju choroby nie biorą udziału alergeny. Objawy mogą nasilać się pod wpływem infekcji wirusowej lub bakteryjnej, przyjmowanych leków czy też wysiłku (astma wysiłkowa). Astma niealergiczna jest bardziej typowa dla osób dorosłych.
Choroba ta może mieć też charakter mieszany – dolegliwości nasilają się zarówno pod wpływem czynników alergicznych, jak i niealergicznych. Bywa też tak, że astma alergiczna może z czasem przejść w astmę niealergiczną.
Astma oskrzelowa – objawy
W drogach oddechowych pacjentów z astmą toczy się nieustannie proces zapalny. Wiąże się to z określonymi zmianami w obrębie komórek wyścielających drogi oddechowe, uszkodzeniem nabłonka, a także pogrubieniem mięśniówki gładkiej oskrzeli. Dochodzi też do nasilonej produkcji gęstego śluzu. W konsekwencji tych zmian, światło oskrzeli ulega zwężeniu.
Astma – objawy u dorosłych i dzieci mogą obejmować:
- świszczący oddech – typowym objawem astmy u dzieci i dorosłych są świsty. Wynikają one ze zwężenia dróg oddechowych,
- duszność,
- kaszel – kolejny charakterystyczny objaw astmy oskrzelowej. Najczęściej jest to kaszel suchy, uciążliwy, nasilający się po wysiłku oraz w trakcie nocy. Suchy, męczący kaszel jest typowym objawem astmy wczesnodziecięcej,
- gorsza tolerancja wysiłku – pacjenci zauważają, że szybciej się męczą, szybciej łapią zadyszkę i częściej muszą odpoczywać w trakcie treningu,
- uczucie ucisku w klatce piersiowej.
Astma – objawy mogą mieć różne nasilenie. Warto też wiedzieć, że nie u każdego pacjenta wystąpią wszystkie wymienione wyżej dolegliwości. Co więcej, nie każde zaostrzenie astmy musi objawiać się tymi samymi symptomami.
Pierwsze objawy astmy to świsty, suchy męczący kaszel i duszność. Pacjentom trudniej jest pobrać powietrze do płuc. Mają też problem z jego efektywnym wydychaniem.
Jak zdiagnozować astmę?
Astma u dzieci i dorosłych diagnozowana jest na podstawie dokładnego wywiadu lekarza z pacjentem lub jego opiekunem oraz odpowiednich badań. Przeprowadzane są badania, które pomagają określić funkcjonowanie dróg oddechowych. Na podstawie uzyskanych wyników można też ocenić w jakim stopniu doszło do zwężenia dróg oddechowych. Badania przeprowadzane w diagnostyce astmy to głównie: spirometria, pomiar szczytowego przepływu wydechowego, test rozkurczowy i próba prowokacyjna. Część badań na astmę wymaga współpracy z pacjentem, dlatego nie wszystkie z nich wykorzystywane są do rozpoznawania astmy u małych dzieci. U tej grupy pacjentów kluczowe znaczenie ma prawidłowo i szczegółowo przeprowadzony wywiad lekarski.
Czasami lekarz zleca też dodatkowe badania, takie jak chociażby testy alergiczne czy rentgen klatki piersiowej. Objawy astmy u dzieci i dorosłych mogą być też zbliżone do symptomów innych chorób. W pewnych sytuacjach konieczne jest więc wykluczenie innych schorzeń, które mogą powodować podobne objawy.
Astma – leczenie
Celem leczenia astmy oskrzelowej u dzieci i dorosłych jest przede wszystkim dobra kontrola objawów. Terapię zazwyczaj rozpoczyna się od wprowadzenia połączenia glikokortykosteroidu wziewnego i substancji rozszerzającej oskrzela. W zależności od uzyskanych efektów, dawkę leku można zwiększyć lub pozostawić bez zmian. Część pacjentów wymaga regularnego stosowania leków, a u innych możliwe jest jedynie ich doraźne przyjmowanie. U chorych z cięższą postacią astmy rozważane jest wprowadzenie do leczenia też innych leków, m. in. leków przeciwleukotrienowych lub doustnych glikokortykosteroidów.
Oprócz leków pomagających kontrolować chorobę, zalecane są też preparaty do doraźnego stosowania, które umożliwiają szybkie złagodzenie objawów ataku astmy. Istotnym elementem leczenia jest regularna edukacja chorego. Ważne jest, aby wiedział on na czym polega astma oskrzelowa, jakie zmiany z nią związane zachodzą w oskrzelach i z jakimi objawami się to wiąże. Pacjent powinien też wiedzieć, jakie czynniki mogą prowadzić do nasilenia dolegliwości oraz jak można temu zapobiegać. Niezbędna jest także wiedza dotycząca prawidłowego korzystania z przepisanego przez lekarza inhalatora. Na rynku dostępne są różne rodzaje aerozoli wziewnych o odmiennej technice inhalacji. Prawidłowe stosowanie leku ma niezwykle istotne znaczenie dla efektywności terapii.
W przypadku astmy alergicznej objawy nasilają się w wyniku kontaktu z alergenem. U części chorych rozważana jest immunoterapia swoista (tzw. odczulanie), której celem jest stopniowe zwiększanie tolerancji organizmu na dany alergen. Największą skuteczność tej metody terapii wykazano w przypadku astmatyków z alergią na roztocze kurzu domowego, pyłki roślin oraz alergeny kocie. O innych metodach leczenia alergii pisaliśmy w artykule: Jak leczyć alergię i jakie preparaty stosować?
Nieleczona astma oskrzelowa może prowadzić do wystąpienia groźnych do zdrowia i życia konsekwencji. Po pierwsze skutkuje nieodwracalnymi zmianami w obrębie dróg oddechowych, czego następstwem jest stale pogłębiająca się niewydolność oddechowa. Po drugie zwiększa ryzyko rozwoju innych schorzeń układu oddechowego, takich jak chociażby nadciśnienie płucne czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Nieleczona astma wiąże się też z częstszymi zaostrzeniami oraz większym nasileniem objawów.
Czy astma jest uleczalna?
Astma oskrzelowa to choroba przewlekła i nieuleczalna. Nie oznacza to jednak, że jej przebieg jest stale taki sam. Czasami astma u dzieci, nawet ta o intensywnym przebiegu, ustępuje w okresie nastoletnim lub dorosłym. I rzeczywiście bywa tak, ze objawy astmy już zupełnie nie wracają w późniejszym życiu, choć są również takie sytuacje, że dolegliwości ponownie pojawiają się po upływie kilku czy też kilkunastu lat. Przebiegu astmy u konkretnego pacjenta nie da się więc przewiedzieć. Ważne jest jednak, aby stosować się do zaleceń lekarza i starać się dobrze kontrolować chorobę. Jeśli astma oskrzelowa jest dobrze kontrolowana, jej objawy mogą w ogóle nie występować lub pojawiać się rzadko i mieć niewielkie nasilenie. U osób ze źle kontrolowaną chorobą, jakość życia często ulega znaczącemu obniżeniu. Wpływa negatywnie na samopoczucie. Prowadzi do wielu ograniczeń w różnych sferach życia.
Astma – objawy u dzieci i dorosłych należy kontrolować stosując się do zaleceń lekarskich. Istotnym elementem leczenia jest unikanie czynników, które mogą zaostrzać przebieg choroby. Wśród nich znajdują się infekcje dróg oddechowych. Zalecane są szczepienia ochronne, unikanie kontaktu z chorymi oraz dbanie o efektywne funkcjonowanie układu odpornościowego. Ważne jest też ograniczanie kontaktu z zanieczyszczeniami powietrza (noszenie masek ochronnych, monitorowanie stopnia zanieczyszczenia powietrza w swojej okolicy i dostosowywanie do niego aktywności poza domem), prowadzenie zdrowego trybu życia i praktykowanie technik radzenia sobie ze stresem. Istotne jest zaprzestanie palenia papierosów, w czym mogą pomóc preparaty na rzucenie palenia. Astmatykom zalecana jest też aktywność fizyczna, która powinna być indywidualnie dobrana do potrzeb pacjenta. U wielu chorych zachodzi potrzeba zastosowania określonego leku przed podjęciem wysiłku, aby zapobiegać objawom astmy. Regularna aktywność fizyczna może korzystnie wpływać na przebieg choroby.
Bibliografia:
- Pawliczak R., Emeryk A., Kupczyk M., Chorostowska-Wynimko J., Kuna P., Kulus M. Standardy rozpoznawania i leczenia astmy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc i Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej (STAN3T). Alergologia Polska 2023, 10, 1, 1-14, doi: https://doi.org/10.5114/pja.2023.125458.
- Leszczyńska-Pilich M., Lipińska-Opałka A., Kalicki B. Astma wieku dziecięcego – aktualne rekomendacje. Pediatria po Dyplomie, 2023, 03.
- Wechsler M.E. Leczenie astmy w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej: nowe wytyczne. Medycyna po Dyplomie 2010, 19, nr 7, 77-95.
