Zespół rozrostu bakteryjnego w jelicie cienkim odpowiedzialny jest za szereg objawów żołądkowo-jelitowych. Związane są one ze wzmożoną fermentacją węglowodanów i wytwarzaniem gazów, które napinają ścianę jelita, powodując ból i dyskomfort. Jak zdiagnozować SIBO? Jak przebiega choroba i jak wygląda jej leczenie?
1. Co to jest SIBO?
2. SIBO objawy u dzieci i dorosłych
3. SIBO badania i diagnostyka
4. Jak leczyć SIBO? Czy SIBO można wyleczyć?
5. Czego nie wolno jeść przy SIBO? Dieta i domowe sposoby na łagodzenie objawów
Co to jest SIBO?
Przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego (small intenstine bacterial overgrowth – SIBO) to zespół szeregu objawów żołądkowo-jelitowych spowodowanych obecnością nadmiernej liczby bakterii w obrębie jelita cienkiego. Obszar ten fizjologicznie zawiera jedynie niewielką ilość bakterii. Na skutek zaburzenia równowagi mikroflory chory odczuwa dyskomfort i bóle brzucha, a stopień nasilenia tych dolegliwości w dużym stopniu zależy od zaawansowania wspomnianego rozrostu bakteryjnego. Choroba SIBO może występować w dwóch postaciach:
- UAT (upper aerodigestive tract) SIBO- rozrost bakterii górnego odcinaka przewodu pokarmowego, w tym głównie szczepy Gram-ujemne pochodzące z jamy ustnej, czynnikami predysponującymi do rozwoju tej formy SIBO są m.in. spowolnienie pracy jelit spowodowane przyjmowaniem leków, obniżenie pH żołądka poprzez przewlekłe przyjmowanie leków z grupy IPP, jak również i zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka.
- Coliform- SIBO dolnego odcinka przewodu pokarmowego, gdzie dominujące są szczepy E. coli, K. pneumoniae, Enterococcus spp., P. mirabilis i Clostridium spp., czynnikami predysponującymi do wystąpienia tej formy SIBO są m.in. zaburzenia motoryki jelit, czy też nieprawidłowości anatomiczne w obrębie okrężnicy związane z zastawką krętniczo-kątniczą.
Choroba SIBO rozwija się także, gdy mechanizmy obronne, zabezpieczające przed nieprawidłowym rozrostem flory bakteryjnej zawodzą. Mowa tutaj o odpowiednio kwaśnym soku żołądkowym, obecności żółci, trzustkowych enzymach proteolitycznych, właściwej perystaltyce jelit, czy występowaniu zastawki krętniczo-kątniczej, która zapobiegająca cofaniu się płynnej treści z jelita grubego do jelita cienkiego. Ponadto SIBO bardzo często współwystępuje wraz z zespołem jelita drażliwego (IBS) oraz cukrzycą. Do ważnych czynników predysponujących należą również otyłość, stosowanie leków przeciwbiegunkowych, czy zaburzenia odporności. SIBO a alkohol- nawet niewielkie ilości alkoholu mogą pogłębiać objawy choroby ze względu na zaburzenie mikroflory oraz uszkodzenia bariery jelitowej.
IBS (zespół jelita drażliwego)- co to jest?
SIBO objawy u dzieci i dorosłych
Objawy SIBO u dorosłych są dość niespecyficzne, nakładają się na siebie, a także różnią się czasem trwania, nasileniem i częstotliwością występowania. Obejmują one głównie:
- Ból brzucha,
- Wzdęcia,
- Biegunkę, która niekiedy jest mocno nasilona,
- Oddawanie gazów,
- Odbijanie,
- Niestrawność.
Nadmierna ilość bakterii w jelitach powoduje zwiększoną fermentację węglowodanów i wytwarzanie gazów, które z kolei generują wzrost napięcia ściany jelit. To właśnie ten mechanizm odpowiedzialny jest za uczucie dyskomfortu i ból brzucha u pacjentów z SIBO. Zaburzenia mikroflory jelitowej generują również inne problemy związane z niewłaściwym wchłanianiem niektórych składników. Stąd też w przebiegu SIBO oprócz objawów gastrycznych pojawiają się niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i witaminy B12. Mogą one z kolei prowadzić do anemii makrocytarnej lub mikrocytarnej, polineuropatii, bądź metabolicznej choroby kości. SIBO objawy psychiczne to kolejny problem związany z przerostem flory bakteryjnej jelita cienkiego. W przebiegu SIBO mogą pojawić się zaburzenia koncentracji, uczucie zmęczenia, drażliwość. Sama choroba i jej dokuczliwe dolegliwości mogą powodować stany lękowe, np. przed wyjściem z domu i utrzymywaniem kontaktów towarzyskich. Pojawia się coraz więcej badań wskazujących na powiązanie mikroflory przewodu pokarmowe ze zdrowie psychicznym i odwrotnie.
Mając na uwadze małą specyfikę objawów SIBO zawsze należy zważać na symptomy alarmowe obejmujące utratę mamy ciała, krwawienia z przewodu pokarmowego, osłabienie pacjenta, czy stany podgorączkowe. Wymagają one interwencji lekarskiej i dalszej diagnostyki, ale też mogą być one związane z SIBO.
SIBO u dzieci objawia się dość podobnie jak u osób dorosłych, ale rozwijający się organizm dziecka jest bardziej wrażliwy na niedobory pokarmowe, wynikające z zaburzenia wchłaniania, a dodatkowo pojawiający się spadek apetytu skutkuje brakiem przyrostu masy ciała. Ponadto symptomy SIBO u dzieci obejmują: ból brzucha, biegunki, w tym biegunki tłuszczowe, a nawet zaparcia, nudności wymioty, wzdęcia, nadmierne oddawanie gazów, niedokrwistość, niedobory witaminowe. SIBO wygląd brzucha u dziecka to również typowa cecha, wskazująca na rozrost flory bakteryjnej jelita cienkiego. Jest on wzdęty i mocno napięty, co powoduje dyskomfort i gorsze samopoczucie u małego pacjenta.
SIBO badania i diagnostyka
Diagnostyka SIBO nie jest prosta. Rekomendowaną metodą diagnostyczną jest test wodorowy, który jest mało inwazyjny, ale jego wyniki bywają zafałszowane. Dodatkowo mało specyficzne objawy choroby nie ułatwiają postępowania diagnostycznego. Dlatego też często potwierdzeniem wstępnego rozpoznania jest ustąpienie objawów po leczeniu odpowiednim antybiotykiem. Na czym polega wodorowy test oddechowy? Polega on na oznaczeniu ilości wodoru, który przedostał się z krwi do dróg oddechowych na skutek aktywności bakterii jelitowych fermentujących cukry. Wcześniej podaje się pacjentowi odpowiednią ilość glukozy lub laktozy. Pierwotnie dokonuje się oznaczenia przed podaniem cukru, następnie podaje się pacjentowi 75 g glukozy lub 10 g laktulozy, lub 25 g laktozy i oznacza ilość wydychanego wodoru przez 2 godziny od spożycia węglowodanu co 30 minut.
Aby pomiar był jak najbardziej wiarygodny, pacjent powinien przygotować się do badania:
- Przez okres 4 tygodni przed badaniem nie może przyjmować antybiotyków,
- Co najmniej tydzień przed badaniem powinien odstawić leki prokinetyczne i środki przeczyszczające,
- W dniu przed badaniem nie powinien spożywać węglowodanów złożonych i innych pokarmów podlegających fermentacji,
- Przed badaniem pacjent musi być na czczo nawet 12 godzin, powinien unikać palenia oraz ograniczyć wysiłek fizyczny.
Brak dostosowania się do wytycznych może skutkować niemiarodajnym wynikiem testu. Dodatkowo również dieta wysokobłonnikowa czy rozległe zmiany próchnicze w jamie ustanej mogą niekorzystnie wpływać na wynik przeprowadzonego testu. Niekiedy podczas badania mierzy się nie tylko poziom wodoru, ale także metanu. Gaz ten również powstaje na skutek działania obecnych w jelicie cienkim bakterii fermentujących (SIBO test wodorowo-metanowy).
Jeśli test oddechowy da wynik ujemny, zaleca się wykonanie kolejnych badań diagnostycznych. Jednym z nich jest testy nietolerancji pokarmowych, którego pozytywny wynik może świadczyć o rozwoju SIFO, tj. zespołu rozrostu grzybiczego jelita cienkiego.
Jak leczyć SIBO? Czy SIBO można wyleczyć?
SIBO- leczenie tego zespołu objawów to proces złożony. Obejmuje ono złagodzeni symptomów choroby poprzez eliminację rozrostu bakterii, przy jednoczesnym uzupełnianiu niedoborów żywieniowych. Podstawą leczenia SIBO jest antybiotykoterapia. Preferowanym farmaceutykiem jest rifaksymina, która nie wchłania się z jelit, co zapewnia jej wysoki profil bezpieczeństwa, a dodatkowo wykazuje ona szerokie spektrum aktywności przeciwbakteryjnej. Można stosować ją również cyklicznie, kiedy objawy SIBO powracają. Rifaksymina jest lekiem dla młodzieży od 12. roku życia oraz osób dorosłych. W przypadku młodszych pacjentów do terapii włącza się amoksycylinę z kwasem klawulanowym, niekiedy również metronidazol, neomycynę, bądź trimetoprim/sulfametoksazol.
Dla zachowania skuteczności leczenia istotna jest również eliminacja przyczyny problemu. W niektórych przypadkach konieczna jest zatem interwencja chirurgiczna, mająca na celu korektę nieprawidłowości anatomicznych, bądź odstawienie leków pogłębiających problem. W razie potrzeby leki na zaparcia i leki przeciwbiegunkowe mogą być stosowane po konsultacji z lekarzem. Probiotyki natomiast nie są zalecane jako uzupełnienie leczenia.
Jeśli rozrost bakteryjny zostanie zahamowany, a dodatkowo wyeliminowana zostanie jego przyczyna, występuje duże prawdopodobieństwo, że SIBO będzie wyleczone raz na zawsze.
Czego nie wolno jeść przy SIBO? Dieta i domowe sposoby na łagodzenie objawów
Skoro wiadomo już- co to jest SIBO i jak leczyć dokuczliwe dolegliwości, warto zastanowić się, jak dieta oraz unikanie niektórych produktów wspomogą cały proces terapeutyczny. Przede wszystkim należy pamiętać, że bakterie, które zamieszkują jelito cienkie, namnażają się spożywając produkty fermentujące. Z kolei ich ograniczenie pozwoli zahamować rozrost flory bakteryjnej jelita cienkiego. Z tego względu rekomendowana jest dieta lowFODMAP- o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli. Okres jej stosowania nie powinien jednak przekraczać 6 tygodni. Co jeść przy SIBO? Rekomendowane są takie produkty jak:
- Warzywa- marchew, pomidory, ogórki, papryka, kapusta chińska, kiełki bambusa, seler, kukurydza, bakłażan, sałata, dynia, kabaczek, słodkie ziemniaki, szczypior,
- Owoce- banany, winogrona, kiwi, mandarynki, pomarańcze, ananasy, grejpfruty, cytryny, jagody, truskawki,
- Mleko roślinne i nabiał niepodlegający procesom fermentacji,
- Mięso, ryby, drób, jaja, tofu,
- Produkty zbożowe- pieczywo bezglutenowe, mąka orkiszowa, chleb orkiszowy, płatki ryżowe, mąka owsiana, płatki owsiane, makaron bezglutenowy, ryż, proso, gryka, komosa ryżowa,
- Substancje słodzące- cukier kryształ, syrop klonowy, aspartam, stewia,
- Ograniczone ilości nasion i orzechów takich jak- orzechy włoskie, migdały, orzeszki ziemne, orzechy pekan, orzeszki piniowe, orzechy makadamia, ziarna sezamu, pestki dyni, nasiona słonecznika.
SIBO- czego nie jeść? Należy zrezygnować z produktów takich jak warzywa strączkowe, brokuły, czosnek, cebula, groszek, kapusta, kalafior, gruszki, jabłka, śliwki, suszone owoce, jogurty, kefiry, śmietana, pistacje, słodziki, w tym popularne alkohole cukrowe- ksylitol, maltitol, jak również syrop z agawy, syrop glukozowy-fruktozowy. Wiele z tych produktów stanowi dodatek do żywności. Z kolei dla zahamowania objawów SIBO konieczna jest ich czasowa całkowita eliminacja.
Warto pamiętać, że na zdrowie jelit wpływa również higieniczny tryb życia, tj. regularna aktywność fizyczna, najlepiej na świeżym powietrzu, unikanie stresu i odpowiednia ilość snu. Pozwolą one również na utrzymanie dobrego stanu psychicznego, co również korzystnie wpływa na jelita i dobre samopoczucie.
Czy SIBO jest groźne? Nie jest to choroba zagrażająca życiu, ale na pewno obniżająca jego jakość. Dokuczliwe objawy gastryczne niekiedy ograniczają kontakty towarzyskie i zamykają chorego w domu. Problem stanowi również ograniczona ilość metod diagnostycznych oraz mała specyfika objawów. Ciężko leczyć SIBO na własną rękę, o tyle, o ile wprowadzenie diety lowFODMAP może pomów w ograniczeniu objawów, to dostępne bez recepty leki na ból brzucha, biegunkę, zaparcia, czy wzdęcia, będą stanowiły tylko doraźną pomoc, nie eliminując przyczyny SIBO.
Bibliografia:
- Jabłowski M., Białkowska-Warzecha J., Jabłowska A.; Zespół rozrostu bakteryjnego – SIBO. Jak go diagnozować i leczyć w praktyce lekarza rodzinnego w świetle nowych wytycznych?; Lekarz POZ 2022; 1: 24-36.
- Dutkiewicz J., Banasiuk M.; Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) u dzieci; Pediatria Po Dyplomie 2023; grudzień.
- Okuniewicz R., Moos Ł., Brzoza Z.; Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego; Postępy mikrobiologii 2021; 60(3): 203-209.
- Siniewicz‑Luzeńczyk K. i inni; Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego u dzieci z dolegliwościami bólowymi brzucha; Pediatr Med Rodz 2012; 8(2): 120‑123.
- Bartnik W.; SIBO (zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego) - objawy, przyczyny, leczenie i dieta; www.mp.pl.
- Wnęk D.; Dieta o małej zawartości FODMAP (dieta zalecana w zespole jelita drażliwego); www.mp.pl.
